36 Mưu kế và xử thế

Kế § 1: Giấu trời qua biển

Kế này chủ trương lợi dụng sự lơ là, chủ quan của đối phương để đạt mục đích, không cần trực tiếp uy hiếp. Nó khác với việc ‘bịt tai lấy trộm chuông’ ở chỗ có kế hoạch hoàn chỉnh và mục đích rõ ràng.

Tần Cối triệu Nhạc Phi về giết: Tần Cối sử dụng ‘kinh bài’ (mệnh lệnh triệu hồi cấp tốc) để ép Nhạc Phi (tướng chủ chiến) về triều đình, hòng trừ khử ông. Tuy nhiên, kế này bị lộ, gây công phẫn.
Tề Khương mượn say khiến Trùng Nhĩ: Công chúa Tề Khương (vợ Trùng Nhĩ) biết Trùng Nhĩ sống an nhàn quên chí lớn, đã chuốc say chàng rồi bí mật sai thuộc hạ khiêng lên xe ngựa, ép Trùng Nhĩ rời nước Tề để tiếp tục con đường phục quốc.
Tín Lăng Quân trộm phù cứu Triệu: Để cứu nước Triệu đang bị Tần vây hãm, Tín Lăng Quân đã nhờ mỹ nhân Như Cơ (sủng thiếp của Ngụy Vương) lén trộm binh phù. Với binh phù trong tay, Tín Lăng Quân giành quyền chỉ huy quân đội Ngụy đang chần chừ và giải vây Hàm Đan.

Kế § 2: Một tên hai đích

Kế này nhằm dùng một hành động để đạt được nhiều mục đích cùng lúc, thường là lợi dụng mâu thuẫn hoặc điểm yếu của nhiều đối tượng. Yêu cầu cao về sự kín đáo, thận trọng và khả năng nắm bắt tâm lý đối phương.

Yến Anh dùng hai quả đào giết ba tướng: Tể tướng Yến Anh (nước Tề) lo lắng ba dũng sĩ kiêu ngạo gây họa. Trong bữa tiệc, ông dâng hai quả đào và yêu cầu các quan tự kể công để nhận thưởng. Ba dũng sĩ tranh nhau kể công, sau đó tự hổ thẹn vì không đủ đào thưởng cho cả ba, cuối cùng tự sát.
Lý Quang Bật dùng trí hàng hai tướng: Lý Quang Bật (Đường) đối đầu với phản tướng Sử Tư Minh. Ông giả vờ chuyển quân rồi rút về Hà Dương, chỉ để lại một đội quân nhỏ. Sau đó, phao tin chiêu hàng các tướng của Sử Tư Minh, khiến hai tướng tài của địch là Lý Nhật Việt và Cao Đình Huy lần lượt xin hàng.

Kế § 3: Mượn dao giết người

Khi bản thân không thể hoặc không muốn trực tiếp ra tay, lợi dụng người khác hoặc quyền lực, pháp luật để đạt mục đích tiêu diệt đối thủ. Yêu cầu thông minh, kín đáo để tránh bị mang tiếng tàn ác.

Phí Vô Cực dùng mưu giết Khước Uyển: Phí Vô Cực (Sở) đố kỵ Khước Uyển (tướng được vua sủng ái). Hắn ly gián tể tướng Nang Ngoã và Khước Uyển bằng cách nói Khước Uyển mời Nang Ngoã dự tiệc và chuẩn bị binh khí ám sát. Nang Ngoã tin lời, ra lệnh vây nhà và giết Khước Uyển.
Hồng Tú Toàn quét sạch người nghi kỵ: Hồng Tú Toàn (Thiên Vương Thái Bình Thiên Quốc) bị Đông Vương Dương Tú Thanh lộng quyền. Hồng Tú Toàn mật chiếu Bắc Vương Vi Xương Huy về kinh giết Dương Tú Thanh. Sau khi Bắc Vương tàn sát quá đà, Hồng Tú Toàn lại triệu Dực Vương Thạch Đạt Khai về, cuối cùng thanh trừng cả Bắc Vương để củng cố quyền lực.

Kế § 4: Lấy kẻ nghỉ ngơi, đánh người mệt mỏi

Nguyên tắc là giữ thế chủ động, bình tĩnh và chuẩn bị đầy đủ, đợi đối phương trở nên mệt mỏi, chủ quan hoặc nhuệ khí giảm sút rồi bất ngờ tung đòn quyết định. Mục tiêu là làm nhụt ý chí của địch.

Ba hồi trống Tào Tuế thắng Tề: Nước Lỗ bị quân Tề xâm lược. Tào Côi (Lỗ) đợi quân Tề đánh trống xung phong ba lần, khi nhuệ khí của địch đã suy yếu, ông mới hạ lệnh quân Lỗ phản công, giành chiến thắng. Ông cũng đợi dấu vết rút lui của địch rõ ràng để tránh mai phục.
Ỷ Mạnh tiến nhanh đánh Phì Thủy Phó Kiên chịu thiệt: Quân Tần (Phó Kiên) hùng mạnh muốn đánh Đông Tấn. Tạ An (Đông Tấn) cố ý trì hoãn, không đối đầu trực diện. Ông dùng kế dụ quân Tần tấn công một vị trí giả, sau đó tập kích khi quân địch đang phân tán, mệt mỏi, giành chiến thắng quyết định ở sông Phì Thủy.

Kế § 5: Mượn lửa cướp của

Lợi dụng tình thế hỗn loạn, thiên tai, chiến tranh hoặc mâu thuẫn của người khác để trục lợi cho bản thân. Có thể là nhân lúc lửa cháy mà cướp bóc (‘mượn lửa’) hoặc tự mình châm lửa gây rối rồi cướp bóc (‘châm lửa’).

Đa Nhĩ Cổn dùng mưu vào Trung Nguyên: Cuối đời Minh, Lý Tự Thành chiếm kinh đô, Ngô Tam Quế bất mãn. Đa Nhĩ Cổn (Mãn Thanh) lợi dụng mâu thuẫn này, giả vờ liên minh với Ngô Tam Quế để đánh Lý Tự Thành, sau đó chiếm luôn kinh đô và thống trị Trung Nguyên.
Nhật Bản ép ký điều khoản bán nước: Trong Thế chiến thứ nhất, Nhật Bản tuyên bố trung lập nhưng lại tấn công Thanh Đảo (tô giới của Đức tại Trung Quốc). Sau khi chiếm được, Nhật Bản không trả lại mà lợi dụng tình hình châu Âu, đưa ra ‘21 điều khoản’ ép chính phủ Trung Quốc (Viên Thế Khải) nhượng chủ quyền, mở rộng ảnh hưởng.

Kế § 6: Giương Đông kích Tây

Tạo ra một hành động hoặc mục tiêu giả ở một hướng để đánh lạc hướng đối phương, thu hút sự chú ý của địch, trong khi bí mật tấn công vào một hướng khác (thường là điểm yếu) mà địch không phòng bị.

Mạnh Thường Quân thoát hiểm: Mạnh Thường Quân (Tề) bị Tề Vương ghét bỏ. Môn khách Phùng Tuyên phao tin Mạnh Thường Quân có ý muốn sang nước Tần. Tề Vương lo sợ nhân tài rơi vào tay địch, vội vàng phục chức và trọng dụng Mạnh Thường Quân.
Trần Bình bày kế cứu Lưu Bang: Lưu Bang bị Hạng Vũ giam lỏng. Trần Bình dùng kế điều Phạm Tăng đi Bành Thành, sau đó tâu Hạng Vũ cho các chư hầu về nước để giảm chi tiêu nhưng giữ Lưu Bang. Lưu Bang giả vờ xin về quê, khiến Hạng Vũ chấp nhận cho ông về Hán Trung (địa bàn của Lưu Bang).
Trộm cũng tự xưng: ‘Tao đến đấy’: Một tên trộm bị bắt ở Lâm An. Hắn lừa cai ngục, nói còn của cải giấu ở ngoài và xin ra ngoài xử lý việc riêng. Sau đó, hắn đi trộm ở nhà một phú ông khác, để lại dấu hiệu ‘Tao đến đấy’, khiến quan phủ tin rằng tên trộm bị bắt là oan, và thả hắn.

Kế § 7: Từ không thành có

Kế này là bịa đặt, tung tin đồn vô căn cứ hoặc tạo ra chuyện không có thật để gây hỗn loạn, lừa dối đối phương, hoặc phục vụ mục đích cá nhân, chính trị. ‘Không gió mà nên sóng, không có việc mà sinh chuyện’.

Trương Nghi bỡn cợt Sở Hoài Vương: Trương Nghi (Chính khách nước Tần) đến nước Sở, gây ấn tượng với Sở Hoài Vương bằng cách khoa trương về vẻ đẹp của phụ nữ nước Tần. Sau đó, khi được gặp Nam Hậu và Trịnh Tụ (ái phi của Sở Vương), Trương Nghi giả vờ ca ngợi vẻ đẹp của họ là tuyệt thế, khiến Sở Vương hài lòng và tin tưởng ông.
Diệp Thiên Sĩ câu kết với Trương Thiên Sư: Diệp Thiên Sĩ (thầy thuốc tài năng nhưng vắng khách) nhờ Trương Thiên Sư (thầy phù thủy có uy tín) giúp đỡ. Trương Thiên Sư sắp đặt để mọi người thấy ông cúi chào thuyền của Diệp Thiên Sĩ, và tuyên bố đó là ‘Thiên y’ (thầy thuốc trời giáng). Nhờ đó, danh tiếng của Diệp Thiên Sĩ vang xa, thu hút nhiều bệnh nhân.

Kế § 8: Minh tu sạn đạo, ám độ Trần Thương

Công khai sửa chữa hoặc chuẩn bị một con đường rõ ràng (minh tu sạn đạo) để đánh lạc hướng đối phương, trong khi bí mật di chuyển hoặc tấn công bằng một con đường khác (ám độ Trần Thương) vào điểm yếu của địch. Nguyên tắc ‘kỳ chính tương sinh’.

Hàn Tín ‘vờ sửa đường tạm, ngầm vượt Trần Thương’: Sau khi Lưu Bang rút về Hán Trung và đốt đường tạm để Hạng Vũ không đuổi theo, Hàn Tín (tướng của Lưu Bang) giả vờ sửa chữa đường tạm đã bị đốt. Hành động này khiến địch chủ quan. Ông bí mật dẫn quân qua đường Trần Thương tấn công bất ngờ, chiếm được kinh thành của Chương Hàm.
Cảnh Thanh dùng mưu chiếm Ải Côn Lôn: Cảnh Thanh (Tống) khi dẹp loạn Nùng Trí Cao, xử tử các tướng tự ý đánh giặc để chấn chỉnh quân kỷ. Sau đó, ông giả vờ tích trữ lương thảo 10 ngày và mở tiệc khao quân liên tục 3 đêm. Địch chủ quan, Cảnh Thanh bất ngờ tập kích vào ban đêm, chiếm được Ải Côn Lôn hiểm yếu.
Mã Chiếm Sơn lòng giết quân Nhật: Khi quân Nhật Bản chiếm Đông Bắc Trung Quốc, Mã Chiếm Sơn (Chủ tịch tỉnh Hắc Long Giang) giả vờ đàm phán đầu hàng, yêu cầu viện trợ vũ khí từ Nhật. Trong khi Nhật chần chừ và chuẩn bị tấn công, ông bí mật dẫn kỵ binh Mông Cổ tập kích bất ngờ vào trung tâm quân Nhật, gây thiệt hại lớn và buộc chúng phải rút lui.

Kế § 9: Chỉ chó mắng mèo

Khi không thể trực tiếp công kích hoặc phê phán đối tượng cần chỉ trích (vì lý do quyền lực, địa vị, hoặc sợ xung đột), mượn cớ một sự việc hoặc người khác để bóng gió, ám chỉ, bày tỏ sự bất mãn hoặc cảnh cáo. Yêu cầu sự khéo léo, tế nhị để đạt hiệu quả.

Mạnh Ưu làm hề đóng kịch Tôn Thúc Ngạo: Mạnh Ưu (hề nước Sở) đóng giả Tôn Thúc Ngạo (tể tướng hiền đức đã mất) trong một bữa tiệc của Sở Trang Vương. Ông diễn tả cảnh con cháu Tôn Thúc Ngạo nghèo khổ đến mức phải đi đốn củi. Điều này khiến Sở Trang Vương động lòng, nhận ra lỗi lầm và ban đất cho con cháu Tôn Thúc Ngạo.
Đông Phương Sóc dùng kế cứu Nhũ Mẫu: Hán Vũ Đế muốn đuổi Nhũ Mẫu (người vú nuôi cũ) vì bà hay xen vào chuyện triều đình. Khi Nhũ Mẫu từ biệt, Đông Phương Sóc nói lớn: ‘Nhũ Mẫu, đi nhanh lên! Hoàng thượng không cần bú nữa còn phải lo lắng nỗi gì!’. Lời nói này khiến Hán Vũ Đế nhớ lại tình nghĩa cũ và giữ Nhũ Mẫu lại.
A Sửu diễn hề xỏ Uông Trực: Thái giám Uông Trực lộng quyền dưới thời Minh Hiến Tông. A Sửu (diễn viên hài) diễn vở kịch giả say. Khi bị người khác hô ‘Quan lớn tuần du’, ‘Vua ra’, A Sửu không sợ. Nhưng khi nghe hô ‘Uông Thái giám giá lâm’, A Sửu vội vàng phủ phục. Điều này khiến Hiến Tông nhận ra sự uy hiếp của Uông Trực và dần xa lánh hắn.

Kế § 10: Mượn xác hoàn hồn

Kế này có nghĩa là khi đang ở trong tình thế bất lợi, thất bại hoặc không có cơ hội, lợi dụng một ‘vỏ bọc’ hoặc thế lực khác để phục hồi, gượng dậy, hoặc tiếp tục mục tiêu ban đầu. Sử dụng một ‘cái xác’ không thuộc về mình để ‘linh hồn’ của mình (mục tiêu, ý chí) được sống lại.

Điền Tử Xuân dùng mưu lỡm Lữ Hậu: Điền Tử Xuân (môn khách của Lưu Trạch) giả vờ biếu ngựa quý cho Trương Thạch Khánh (sủng thần của Lữ Hậu) và kết làm anh em. Hắn xúi Trương Thạch Khánh tâu xin Lữ Hậu phong vương cho 3 người họ Lữ. Sau đó, lại xúi Trương Thạch Khánh tâu xin cấp binh quyền cho Lưu Trạch để trấn an các vương họ Lưu. Khi Lưu Trạch được cấp binh mã, hắn cùng Lưu Trạch giả vờ làm phản, khiến Lữ Hậu phế truất Trương Thạch Khánh. Cuối cùng, Lưu Trạch có binh quyền, còn Điền Tử Xuân cũng thoát tội.
Lưu Bị thừa cơ vào Tứ Xuyên: Trương Tùng (mưu sĩ của Lưu Chương, chủ Tứ Xuyên) bị Lưu Bị cảm hóa và dâng bản đồ Tứ Xuyên. Lưu Chương lo sợ Trương Lỗ tấn công, mời Lưu Bị vào giúp. Lưu Bị giả nhân giả nghĩa, từ chối giết Lưu Chương khi có cơ hội. Sau đó, lợi dụng tin Tào Tháo tấn công Đông Ngô, Lưu Bị xin Lưu Chương viện trợ binh mã. Khi Lưu Chương viện trợ ít ỏi, Lưu Bị lấy cớ đó công khai tấn công Tứ Xuyên và cuối cùng chiếm được.

Kế § 11: Thuận tay dắt bò

Trong khi thực hiện một công việc chính, bất ngờ gặp được một cơ hội thuận lợi hoặc trục lợi thêm từ một việc khác không nằm trong kế hoạch ban đầu. Lợi dụng tình thế để đạt được lợi ích ngoài dự kiến hoặc không cần bỏ nhiều công sức.

Thôi Chữ dùng mưu trừ Tề Trang Công: Tề Trang Công dan díu với vợ Thôi Chữ. Thôi Chữ giả ốm, sắp đặt Trang Công đến thăm và bị giết. Sau đó, ông tận dụng tình hình hỗn loạn để củng cố quyền lực, loại bỏ các đối thủ, và đưa con riêng của vợ lên vị trí kế nghiệp. (Ở đây, việc củng cố quyền lực và đưa con riêng của vợ lên ngôi có thể được coi là ‘dắt bò’ ngoài mục tiêu chính là trả thù).
Vì đàn bà anh em đồng hao đánh lộn: Thái Hầu dan díu với Tức Phu nhân (vợ của Tức Hầu). Tức Hầu căm giận, mật cáo với Sở Vương, nói Thái Hầu liên minh với Tề. Sở Vương tấn công Tức Hầu, dụ Thái Hầu đến cứu viện rồi bắt. Sau đó, Sở Vương mê đắm Tức Phu nhân và dùng vũ lực để chiếm đoạt nàng, ‘thuận tay dắt bò’ được mỹ nhân khi can thiệp vào mâu thuẫn của hai nước chư hầu.

Kế § 12: Biết rõ cố làm ngơ

Biết rõ ý đồ, hành động, hoặc điểm yếu của đối phương nhưng cố tình giả vờ không biết, không quan tâm để địch chủ quan, lộ sơ hở, hoặc để đợi thời cơ thích hợp hơn mới hành động. Có thể dùng để bảo toàn bản thân hoặc làm suy yếu địch.

Chu Du giả vờ, Tưởng Cán bị mắc lừa: Trong trận Xích Bích, Chu Du giả vờ say, cố ý để lộ một bức thư giả (nói hai tướng thủy quân của Tào Tháo là Thái Mạo và Trương Doãn phản Tào). Tưởng Cán (gián điệp của Tào Tháo) đánh cắp bức thư và mang về báo Tào Tháo, khiến Tào Tháo giết nhầm hai tướng giỏi thủy chiến.
Từ Đạt giả say phá Sử Ngạn Trung: Từ Đạt (Minh) giả vờ cho quân nghỉ ngơi, tiệc tùng liên tục, khiến tướng địch Sử Ngạn Trung tưởng địch lơ là. Sử Ngạn Trung cử con trai giả hàng để thăm dò. Từ Đạt lại giả say, nói lộ tin ‘Thái Châu đã đầu hàng’. Sử Ngạn Trung tin, đêm đến tập kích và bị Từ Đạt mai phục, tiêu diệt.

Kế § 13: Điệu hổ ly sơn

Kế này có nghĩa là lôi kéo đối tượng nguy hiểm chủ yếu ra khỏi địa bàn, chỗ dựa vững chắc hoặc môi trường có lợi của họ, làm mất đi sức mạnh và sự bảo vệ của họ, từ đó dễ dàng khống chế, tiêu diệt hoặc làm suy yếu.

Trịnh Trang Công bày mưu bắt Thái Thúc: Trịnh Trang Công biết em trai Thái Thúc Đoạn có mưu đồ phản nghịch được mẹ dung túng. Ông giả vờ yếu thế, nhượng đất cho Đoạn, khiến Đoạn ngày càng kiêu ngạo và lộ rõ dã tâm. Sau đó, Trịnh Trang Công giả vờ đi triều kiến Chu Thiên Tử, khiến Đoạn tin có cơ hội chiếm ngôi, dấy binh. Trịnh Trang Công dùng Công tử Lã mai phục, chiếm kinh thành của Đoạn, và cuối cùng dẹp loạn.
Hitler giải tán công đoàn: Hitler (Đức) mời tất cả lãnh đạo công đoàn trên toàn quốc về Berlin dự lễ Quốc tế Lao động. Sau khi các lãnh đạo đã tập trung, ông bất ngờ ra lệnh dùng đảng viên cưỡng chế chiếm lĩnh các công đoàn và bắt giữ toàn bộ các lãnh đạo, giải tán tổ chức công đoàn hùng mạnh.
Thạch Thác bày mưu trừ bạo chúa: Thạch Thác (nước Vệ) bất mãn bạo chúa Chu Hủ. Ông dùng con trai mình (Thạch Hậu, bạn thân Chu Hủ) để dụ Chu Hủ sang nước Trần cầu viện phong vương. Đồng thời, Thạch Thác bí mật gửi thư cho nước Trần vạch tội Chu Hủ và Thạch Hậu, khiến cả hai bị bắt và bị nước Trần xử tử.

Kế § 14: Muốn bắt thì hãy thả

Để khống chế đối phương một cách hiệu quả, trước tiên hãy tạm thời thỏa mãn mong muốn của họ, nới lỏng sự kiểm soát, hoặc tạo ra một tình thế thuận lợi giả để họ chủ quan, bộc lộ điểm yếu, hoặc tự đi vào bẫy, sau đó mới ra tay ‘bắt’. Yêu cầu tầm nhìn xa và sự kiên nhẫn.

Mạo Đôn ra oai với Đông Hổ Quốc: Mạo Đôn (Hung Nô) liên tục chấp nhận các yêu sách vô lý của Đông Hổ Quốc (dâng thiên lý mã, dâng vợ) để Đông Hổ chủ quan. Nhưng khi Đông Hổ đòi đất đai biên giới, Mạo Đôn kiên quyết từ chối, và bất ngờ phát binh tấn công, tiêu diệt hoàn toàn Đông Hổ Quốc.
Trịnh Võ Công trở mặt nói sai lời: Trịnh Võ Công (nước Trịnh) muốn đánh Hồ Quốc nhưng địch mạnh. Ông gả con gái cho Hồ Vương, và giả vờ xử tử quan đại phu khuyên đánh Hồ Quốc để tạo lòng tin. Hồ Vương chủ quan, lơ là phòng bị. Trịnh Võ Công bất ngờ tấn công và chiếm Hồ Quốc.

Kế § 15: Rút củi đáy nồi

Không tấn công trực diện vào sức mạnh chính của đối phương, mà tìm cách triệt hạ gốc rễ, nguồn lực, hoặc hậu phương, khiến họ tự suy yếu, hỗn loạn và dễ bị đánh bại. Tập trung vào điểm yếu cấu trúc thay vì đối đầu trực diện.

Tề Cảnh Công làm Khổng Tử giận bỏ đi: Tề Cảnh Công theo kế của Lê Bật, tặng 80 mỹ nhân và 120 ngựa quý cho Lỗ Định Công. Lỗ Định Công mê đắm, lơ là triều chính và việc nước, khiến Khổng Tử (người đang được trọng dụng) tức giận và rời bỏ nước Lỗ.
Mánh lới kẻ trộm làm lui quân Tề: Nước Sở bị quân Tề tấn công liên tục. Một tên trộm dâng kế cho Sở tướng Doãn Tử Phát. Hắn liên tục đột nhập trại Tề, trộm các vật dụng cá nhân của tướng Tề rồi công khai trả lại. Tướng Tề hoảng sợ, nghĩ có gián điệp tinh vi, lo mình bị ám sát, vội vàng rút quân.

Kế § 16: Đi trước một bước

Nhanh chóng hành động, giành lấy lợi thế, kiểm soát tình hình hoặc thực hiện mục tiêu trước khi đối phương kịp phản ứng hoặc để tránh bị động. Yêu cầu sự quyết đoán, táo bạo và chủ động.

Ban Siêu dùng mưu chém sứ Hung Nô: Khi Ban Siêu (nhà Hán) ở nước Thiện Thiện, phát hiện sứ giả Hung Nô cũng đến và Thiện Thiện Vương có ý nghiêng về Hung Nô. Với lực lượng ít ỏi, Ban Siêu quyết đoán bất ngờ tấn công tiêu diệt toàn bộ sứ giả Hung Nô vào ban đêm, khiến Thiện Thiện Vương sợ hãi và quy phục nhà Hán.
Hitler làm đảo chính ở quán rượu: Hitler (Đức) nắm được tin ba lãnh đạo chính phủ ở Bavaria sẽ diễn thuyết. Ông bất ngờ xông vào quán rượu, nổ súng uy hiếp, bắt giữ các lãnh đạo và tuyên bố đảo chính, đặt nền móng cho quyền lực của mình. Kế hoạch này tuy thất bại ban đầu nhưng tạo ra ảnh hưởng lớn.
Trịnh Hoà dùng kế dẹp nước Tích Lan: Trịnh Hòa (nhà Minh) phát hiện Quốc vương Aletcolai của Tích Lan có ý đồ giam giữ ông và cướp đoàn thuyền. Trịnh Hòa giả vờ chấp nhận vào thành, nhưng bí mật dẫn tinh binh tập kích vương thành khi quân địch đã dốc hết ra ngoài. Ông bắt sống Quốc vương và khiến Tích Lan quy phục.

Kế § 17: Động cỏ làm rắn sợ

Cố ý gây ra một động tĩnh nhỏ, một tin đồn hoặc một hành động giả để khiến đối phương lo sợ, bộc lộ phản ứng hoặc điểm yếu, từ đó có thể nắm bắt ý đồ của họ hoặc tạo cơ hội để hành động.

Đặt chước lạ, Lưu Bị qua sông đi ở rể: Chu Du (Đông Ngô) muốn dùng mỹ nhân kế gài bẫy Lưu Bị (lấy Tôn Thượng Hương làm vợ để đòi Kinh Châu). Gia Cát Lượng (Thục Hán) đoán được kế, sai Triệu Vân (phù rể) tung tin khắp kinh thành Đông Ngô về việc Lưu Bị kết hôn. Điều này đến tai Ngô Thái Hậu, khiến bà tức giận, buộc Tôn Quyền phải gả thật, phá kế của Chu Du.
Lập Hoàng Hậu, Tư Mã Hy xoay tình thế: Tư Mã Hy (nước Trung Sơn) dùng lời lẽ khoa trương vẻ đẹp của Âm Cơ (quý phi được vua yêu) trước Triệu Vương, khiến Triệu Vương thèm muốn và có ý định chiếm Âm Cơ. Tư Mã Hy quay về báo với Trung Sơn Vương, khiến vua lo sợ và vội vàng lập Âm Cơ làm Hoàng Hậu, từ đó bảo vệ địa vị của nàng và thực hiện mưu kế của Tư Mã Hy.

Kế § 18: Rơi xuống giếng còn ném đá

Khi đối phương đã gặp hoạn nạn, đang ở thế yếu hoặc nguy kịch, lợi dụng tình thế đó để giáng thêm đòn quyết định, đẩy họ vào chỗ chết hoặc triệt hạ hoàn toàn để trừ hậu họa. Thể hiện sự tàn nhẫn, dứt khoát.

Lưu Bị mượn dao giết Lã Bố: Lã Bố bị Tào Tháo bắt. Tào Tháo muốn thu phục. Lưu Bị xúi giục Tào Tháo rằng Lã Bố là kẻ phản phúc, không đáng tin, khiến Tào Tháo quyết định giết Lã Bố để trừ hậu họa.
Khánh Phong căm hờn hại Thôi Chữ: Khánh Phong (Tả tướng nước Tề) ghen ghét Thôi Chữ (Hữu tướng, người giết vua và thâu tóm quyền lực). Khánh Phong kích động mâu thuẫn nội bộ gia đình Thôi Chữ, sau đó lợi dụng tình hình rối ren để tiêu diệt các phe cánh của Thôi Chữ. Cuối cùng, ông tấn công phủ Thôi Chữ, giết hết gia đình và ép Thôi Chữ tự sát.

Kế § 19: Phô trương thanh thế

Làm ra vẻ mạnh mẽ, uy nghi, phô trương sức mạnh (bằng lời nói, hình ảnh, hoặc hành động giả) để đe dọa, làm nghi ngờ đối phương, làm rệu rã ý chí chiến đấu của họ, từ đó đạt được mục đích của mình. Kế này thường sử dụng các yếu tố tâm lý.

Lý Thế Dân nghi binh cứu chúa: Khi Tùy Dạng Đế bị quân Đột Quyết vây hãm ở Nhạn Môn Quan, Lý Thế Dân (mới 16 tuổi) dẫn quân cứu viện ít ỏi. Ông ra lệnh kéo dài đội hình hành quân, cắm cờ xí khắp nơi, đánh trống khua chiêng ầm ĩ. Điều này khiến thám mã Đột Quyết báo về có đại quân đến, buộc Đột Quyết phải rút lui, giải vây cho Tùy Dạng Đế.
Hàn Tín giả vờ thua để nhử địch: Hàn Tín (nhà Hán) dẫn quân đánh Triệu. Triệu tướng Trần Dư cố thủ. Hàn Tín dùng kế ‘bố trận quay lưng sông’, giả vờ thua chạy để dụ quân Triệu truy kích. Trong lúc đó, ông cho quân bí mật chiếm trại Triệu và cắm cờ Hán. Quân Triệu quay về thấy cờ Hán thì hoảng loạn, bị quân Hán tấn công cả hai phía và tiêu diệt.

Kế § 20: Khách biến thành chủ

Từ vị thế bị động (khách), bằng mưu trí hoặc hành động táo bạo, giành lấy quyền chủ động, kiểm soát tình hình và đối phương, biến mình thành người quyết định (chủ). Tức là biến vai trò từ người bị động sang người điều khiển cuộc chơi.

Huyền Cao úy lạo và làm lui quân Tần: Khi quân Tần bất ngờ tấn công nước Trịnh, Huyền Cao (người lái trâu nước Trịnh) chặn đường quân Tần. Ông giả làm sứ giả của Trịnh, dâng trâu bò úy lạo quân Tần và nói rằng Trịnh đã biết kế hoạch của họ. Hành động này khiến tướng Tần nghi ngờ Trịnh đã chuẩn bị và có mai phục, nên quyết định rút lui.
Quách Tử Nghi một mình gặp Hồi Hột: Khi quân Hồi Hột và Thổ Phiên vây thành Kinh Dương, Quách Tử Nghi (nhà Đường) biết mình ít quân. Ông một mình đến trại Hồi Hột, gợi lại tình cũ với các tướng Hồi Hột và ly gián họ với Thổ Phiên. Thành công trong việc này, Hồi Hột quay sang liên minh với nhà Đường và tấn công Thổ Phiên, giải vây cho Kinh Dương.

Kế § 21: Ve sầu lột xác

Trong tình thế nguy cấp, giả dạng, ngụy trang, hoặc tạo ra một ‘vỏ bọc’ giả để đánh lạc hướng đối phương, khiến họ tưởng rằng mục tiêu vẫn còn đó, trong khi mình đã bí mật thoát thân và bảo toàn lực lượng. Giống như ve sầu bỏ lại vỏ, bay đi.

Lưu Bang thoát hiểm ở Bạch Đăng Thành: Lưu Bang bị quân Hung Nô của Mạo Đôn vây hãm. Trần Bình dâng kế, sai họa sĩ vẽ mỹ nhân (giả), nói là công chúa thật, đưa cho Ư Thị (vợ Mạo Đôn) để xin hàng. Ư Thị vì ghen, xúi Mạo Đôn rút quân. Mạo Đôn nghi ngờ, đòi xem công chúa thật. Trần Bình dùng nhiều hình nộm mỹ nhân đặt trên thành, khiến Mạo Đôn mê mẩn, hạ lệnh nhường đường, Lưu Bang thoát vây.
Tây Thái Hậu giúp con lên ngôi: Khi vua Hàm Phong sắp chết, Di Quý Phi (mẹ của Hoàng tử Tải Thuần) bị phe Túc Thuận uy hiếp. Di Quý Phi và Hoàng Hậu Hiếu Trinh cải trang thành dân thường, đi đường tắt về Bắc Kinh trước, lập Tải Thuần lên ngôi. Trong khi đó, hai cung nữ giả vờ đi cùng kiệu của hậu phi để đánh lạc hướng phe Túc Thuận.

Kế § 22: Bỏ thây gieo vạ

Giết người hoặc gây ra một tai họa, sau đó tạo ra chứng cứ giả, đổ tội cho người khác để mình được trắng án, che giấu tội lỗi, hoặc để triệt hạ đối thủ. Thường là hành động kín đáo nhưng tàn nhẫn.

Võ Tắc Thiên đang tâm giết con gái: Võ Tắc Thiên (Đường) bóp chết con gái ruột của mình. Khi Cao Tông đến thăm, nàng giả vờ đau khổ, và để lộ việc Hoàng Hậu vừa đến thăm và chơi đùa với đứa bé. Điều này khiến Cao Tông tin rằng Hoàng Hậu đã giết con gái mình, từ đó có cớ phế truất Hoàng Hậu và đưa Võ Tắc Thiên lên ngôi.
Trương Cư Chính âm mưu cướp quyền: Trương Cư Chính (Tể tướng nhà Minh) muốn hạ bệ Cao Củng. Hắn sắp đặt để một người tên Vương Đại Thần bị bắt với dao nhọn và bị ép khai rằng Cao Củng sai mình giết người. Mặc dù âm mưu bị lộ, nhưng cuối cùng Cao Củng vẫn bị thất thế, còn Trương Cư Chính lên nắm quyền.
Thành Nam Kinh Tăng Bản chạy đi đâu: Một cán bộ lãnh sự Nhật Bản (Tăng Bản) biến mất ở Nam Kinh. Nhật Bản tuyên bố Tăng Bản bị ám sát, dọa nã pháo vào Nam Kinh. Trung Quốc điều tra và tìm thấy Tăng Bản đang hấp hối, Tăng Bản khai bị lệnh tự sát để gây sự. Sự việc bị phanh phui, Nhật Bản phải rút quân, âm mưu đổ vạ bị phá sản.

Kế § 23: Giết gà răn khỉ

Thực hiện một hành động trừng phạt nghiêm khắc, công khai đối với một đối tượng nhỏ, yếu hoặc có sai phạm điển hình để răn đe, uy hiếp, chấn chỉnh kỷ luật hoặc ý chí của những đối tượng khác có liên quan. Mục đích là để củng cố quyền lực và tạo ra sự tuân thủ.

Phạm quân lệnh, Hàn Tín chém Ân Cái: Khi Hàn Tín (nhà Hán) nhậm chức đại tướng, Ân Cái (giám quân) đến trễ giờ thao diễn. Hàn Tín bất chấp can ngăn của Lệ Sinh (sứ giả Hán Vương), xử tử Ân Cái và phu ngựa để chấn chỉnh quân kỷ, khiến toàn quân sợ hãi và tuân lệnh tuyệt đối.
Tôn Vũ huấn luyện đội nữ binh: Tôn Vũ (nước Ngô) huấn luyện 300 cung nữ thành binh sĩ. Khi các cung nữ liên tục cười đùa, không tuân lệnh, Tôn Vũ bất chấp Ngô Vương can ngăn, xử tử hai ái thiếp của vua (đội trưởng) để chấn chỉnh kỷ luật, khiến đội nữ binh trở nên nghiêm chỉnh.
Để hả lòng quan xử bắn Hoàng Phúc Cử: Hoàng Phúc Cử (Chủ tịch Sơn Đông) trong chiến tranh Trung-Nhật tư thông với địch. Trung ương chính phủ lừa Hoàng Phúc Cử đến họp, tách hắn khỏi đội vệ sĩ và bắt giữ, sau đó xử bắn công khai. Việc này nhằm răn đe các quân phiệt khác có ý đồ phản bội và củng cố ý chí kháng chiến.

Kế § 24: Trộm rồng thay phượng

Bí mật thay đổi người hoặc vật phẩm quan trọng bằng một người hoặc vật phẩm khác (thường là giả mạo hoặc không phải đích thực) để lừa dối, cướp đoạt quyền lực, địa vị, hoặc lợi ích một cách tinh vi. Là một dạng của mưu kế đánh tráo, thay thế.

Triệu Cao sửa chiếu lập Hồ Hợi: Khi Tần Thủy Hoàng hấp hối, di chiếu lập Thái tử Phù Tô kế vị. Triệu Cao (hoạn quan) cấu kết Lý Tư và Hồ Hợi (con thứ của Thủy Hoàng), sửa đổi di chiếu, giả mạo lệnh của vua ép Phù Tô tự sát và lập Hồ Hợi lên ngôi. Triệu Cao từ đó nắm quyền thực tế.
Đổi trẻ thơ họ Triệu giữ được con mồ côi: Đồ Ngạn Giả (nước Tấn) muốn diệt tộc họ Triệu. Triệu Sóc có vợ đang mang thai. Môn khách Công Tôn Chữ Cửu và Trình Anh bí mật tráo đổi con trai của Triệu Sóc với con trai của Trình Anh. Sau đó, Công Tôn Chữ Cửu giả vờ phản bội, nói nơi giấu đứa bé giả, bị Đồ Ngạn Giả giết. Đứa bé thật của họ Triệu được cứu sống và sau này phục hưng dòng họ.
Vượt biển về Đông Nhật Bản đổi trộm chuông Hàn San: Quả chuông cổ đời Đường của chùa Hàn San (Trung Quốc) bị sư Nhật Bản trộm mang về Nhật. Nhiều năm sau, Khang Hữu Vi (nhà Thanh) sang Nhật, phát hiện chuông ở cung vua Nhật, muốn lấy về. Thủ tướng Nhật nói chuông đã mất, chỉ có thể đúc chuông khác bồi thường. Khang Hữu Vi đành mang chuông Nhật về, ‘trộm’ lại chuông giả.

Kế § 25: Bắt giặc phải bắt tướng

Trong cuộc chiến đấu hoặc đối đầu, tập trung tấn công vào người lãnh đạo, bộ phận đầu não hoặc nhân vật chủ chốt của đối phương. Khi thủ lĩnh bị hạ, toàn bộ tổ chức sẽ hỗn loạn, mất phương hướng và dễ dàng bị đánh bại.

Tây Môn Báo trừng trị bọn hương thân: Tây Môn Báo (quan huyện Nghiệp Đô) phát hiện bọn hương thân và bà đồng lừa dân cống nạp tiền bạc cho ‘Hà Bá lấy vợ’. Ông giả vờ tham dự lễ cúng. Khi lễ diễn ra, ông lần lượt ném bà đồng và các tay chân xuống sông, phanh phui tội ác của chúng, dẹp trừ tệ nạn và chấn chỉnh trật tự xã hội.
Thái giám chuyên quyền Minh Anh Tông gặp biến ở Thổ Mộc: Vương Chấn (thái giám chuyên quyền nhà Minh) ép Minh Anh Tông thân chinh đánh giặc Khiết Tiên. Quân Minh bị Khiết Tiên vây hãm ở Thổ Mộc. Vương Chấn bỏ trốn và bị bộ tướng giết. Khiết Tiên bắt được Anh Tông và dùng làm con tin. Việc này cho thấy việc bắt tướng (Anh Tông) đã làm quân Minh hỗn loạn.

Kế § 26: Đóng vai lợn ăn thịt hổ

Giả vờ yếu đuối, ngu ngơ, phục tùng hoặc chịu nhục nhã để đối phương chủ quan, lơ là cảnh giác. Khi thời cơ chín muồi, bất ngờ tung đòn quyết định để tiêu diệt đối thủ mạnh hơn hoặc đoạt lại những gì đã mất. Yêu cầu sự kiên nhẫn và tinh tế.

Tư Mã Ý trá bệnh lừa Tào Sảng: Tào Sảng (nhà Ngụy) chuyên quyền, muốn loại bỏ Tư Mã Ý (lão thần). Tư Mã Ý giả vờ ốm nặng, tai điếc, lú lẫn, khiến Tào Sảng hoàn toàn chủ quan, không còn đề phòng. Khi Tào Sảng dẫn vua ra ngoài thành, Tư Mã Ý bất ngờ phát động binh biến, chiếm quyền, sau đó giết Tào Sảng và phe cánh.
Thái Ngạc phá bịp Viên Thế Khải: Viên Thế Khải (Trung Hoa Dân Quốc) muốn lên ngôi hoàng đế, giam lỏng Thái Ngạc (tướng trẻ tài ba) ở Bắc Kinh vì sợ ông chống đối. Thái Ngạc giả vờ ăn chơi sa đọa, cặp kè kỹ nữ, khiến Viên Thế Khải chủ quan. Lợi dụng sơ hở, Thái Ngạc bí mật thoát khỏi Bắc Kinh, về Vân Nam dấy binh chống Viên Thế Khải, góp phần lật đổ đế chế của Viên.

Kế § 27: Qua cầu rút ván

Sau khi đã đạt được mục đích hoặc thành công nhờ sự giúp đỡ của người khác, loại bỏ những người từng cộng tác, đặc biệt là những người biết quá nhiều bí mật hoặc có thể trở thành đối thủ, để độc chiếm thành quả và củng cố quyền lực. Thường là hành động tàn nhẫn, dứt khoát.

Triệu Khuông Dẫn chén rượu giải binh quyền: Triệu Khuông Dẫn (Tống Thái Tổ) lo sợ các tướng lĩnh công thần có binh quyền lớn. Ông mở tiệc rượu, bóng gió về nỗi lo bị cướp ngôi, dụ các tướng tự nguyện trao trả binh quyền để về quê an hưởng tuổi già, tránh bị nghi ngờ hoặc và trừ hậu họa.
Trịnh Lịch Công trở mặt không nhận người: Tống Trang Công giúp Công tử Đột lên ngôi vua Trịnh (Trịnh Lịch Công) với lời hứa sẽ nhận được nhiều đất đai và của cải. Sau khi lên ngôi, Trịnh Lịch Công từ chối thực hiện lời hứa cũ, ‘rút ván’ với ân nhân của mình. Việc này dẫn đến mâu thuẫn giữa Trịnh và Tống.

Kế § 28: Mận chết thay đào

Hy sinh một người hoặc một vật ít quan trọng hơn để bảo vệ người hoặc vật quan trọng hơn; hoặc lợi dụng một người/vật làm mồi nhử, chịu tai họa thay cho mục tiêu chính. Thường là hành động có tính toán để đạt mục đích lớn hơn.

Cấp Huynh gặp nạn, Tử Thọ tự nghĩa: Vệ Tuyên Công muốn chiếm Tuyên Khương (vợ sắp cưới của con trai Cấp Tử). Ông sai Tử Sóc (con trai khác) giết Cấp Tử. Công tử Thọ (anh cùng mẹ với Tử Sóc, bạn thân Cấp Tử) biết chuyện, đã tự mình mặc áo Cấp Tử, cầm cờ trắng, chịu chết thay Cấp Tử. Cấp Tử tỉnh dậy biết chuyện, đau lòng tự sát theo.
Đổi trẻ thơ, họ Triệu giữ được con mồ côi: Đồ Ngạn Giả (nước Tấn) muốn diệt tộc họ Triệu. Triệu Sóc có vợ đang mang thai. Môn khách Công Tôn Chữ Cửu và Trình Anh bí mật tráo đổi con trai của Triệu Sóc với con trai của Trình Anh, sau đó Công Tôn Chữ Cửu giả vờ phản bội, nói nơi giấu đứa bé giả, bị Đồ Ngạn Giả giết. Đứa bé thật của họ Triệu được cứu sống, ‘mận chết thay đào’ để bảo toàn huyết mạch.

Kế § 29: Bỏ cục đất cất thỏi vàng

Bỏ ra một chút lợi lộc nhỏ, hoặc chịu một thiệt hại nhỏ (cục đất) để đổi lấy một lợi ích lớn hơn, hoặc thu được một giá trị to lớn (thỏi vàng). Thường là nhử đối phương bằng một món hời nhỏ, khiến họ chủ quan hoặc mắc bẫy, từ đó đạt được mục tiêu lớn hơn.

Mang Mão bày kế bỡn Triệu Vương: Nước Tần muốn đánh Ngụy. Tướng Ngụy là Mang Mão cử Trương Y sang Triệu, nói Ngụy sẽ hiến Nghiệp Thành nếu Triệu cắt đứt liên minh với Tần. Triệu Vương đồng ý, cắt đứt với Tần. Sau đó, Mang Mão lại từ chối giao Nghiệp Thành, khiến Triệu Vương mắc lừa và buộc phải cắt 5 thành khác để liên minh với Ngụy chống Tần. (Kế này thể hiện việc ‘bỏ’ hứa hẹn nhỏ để đạt lợi ích lớn hơn).
Tiêu Dực dùng mưu lấy Thiếp Lan Đình: Đường Thái Tông muốn có ‘Thiếp Lan Đình’ (tác phẩm thư pháp quý giá) của hòa thượng Biện Tài. Ngự sử Tiêu Dực giả làm thư sinh, kết bạn với Biện Tài, sau đó dùng ‘Thiếp thư pháp Nhị Vương’ (bản thư pháp bình thường) để so sánh với ‘Thiếp Lan Đình’ thật, cố ý nói Thiếp Lan Đình là giả. Lợi dụng sơ hở, Tiêu Dực trộm Thiếp Lan Đình và mang về cho Thái Tông.

Kế § 30: Mỹ nhân kế

Lợi dụng sắc đẹp, sức quyến rũ của phụ nữ để mê hoặc, làm suy yếu ý chí, gây mâu thuẫn nội bộ hoặc lung lạc đối phương, từ đó đạt được mục đích chính trị, quân sự hoặc cá nhân. Sức mạnh của sắc đẹp được xem là vô biên trong việc chinh phục.

Đắm vòng hương sắc Hồng Thừa Trù hàng Thanh: Hồng Thừa Trù (tướng nhà Minh) bị bắt bởi quân Thanh, kiên quyết tuyệt thực. Thanh Thái Tông dùng Hoàng Hậu. Hoàng Hậu dùng lời lẽ mềm mỏng, sự quyến rũ và ‘thuốc độc’ nhân sâm kích dục, khiến Hồng Thừa Trù mê đắm và quy hàng. Từ một tướng trung liệt, ông đã bị sắc đẹp làm thay đổi chí hướng.
Hiến Điêu Thuyền, Vương Doãn trừ Đổng Trác: Vương Doãn (Tư đồ nhà Hán) dùng Điêu Thuyền (con nuôi xinh đẹp) để gieo rắc mâu thuẫn giữa Đổng Trác (gian thần) và Lã Bố (con nuôi của Đổng Trác). Điêu Thuyền giả vờ yêu Lã Bố nhưng lại bị Đổng Trác cưỡng đoạt. Nàng khóc lóc, than thân trách phận với Lã Bố, kích động Lã Bố căm giận và cuối cùng giết Đổng Trác.

Kế § 31: Kích tướng

Kích động lòng tự ái, sĩ khí, sự nóng nảy, ý chí chiến đấu hoặc lòng căm thù của đối phương bằng lời nói khiêu khích, hành động sỉ nhục, hoặc so sánh để buộc họ phải hành động theo ý muốn của mình, thường là lao vào trận chiến hoặc bộc lộ điểm yếu.

Tô Tần kích Trương Nghi vào Tần: Tô Tần (tể tướng nước Triệu) muốn Trương Nghi (bạn học cũ) sang nước Tần để phá kế hoạch liên minh của Tô Tần. Tô Tần cố ý sỉ nhục Trương Nghi bằng cách tiếp đãi lạnh nhạt, ăn uống đạm bạc. Điều này kích động Trương Nghi căm hờn, quyết tâm sang nước Tần để mưu đồ đánh Triệu (và phá liên minh của Tô Tần).
Độ Thượng đốt trại chấn quân: Khi Độ Thượng (Thứ sử Kinh Châu) truy quét giặc cướp, quân lính thu được nhiều của cải nên không còn thiết tha chiến đấu. Độ Thượng tuyên bố dừng quân. Sau đó, ông bí mật cho người đốt cháy doanh trại, khiến lính mất hết của cải. Ông kích động lòng căm thù của lính, hứa sẽ bồi thường bằng của cải của giặc, khiến lính hăng hái đi diệt giặc.

Kế § 32: Không thành kế

Cố ý để trống thành trì hoặc doanh trại, tạo ra vẻ yếu ớt, sơ hở để khiến đối phương nghi ngờ, lầm tưởng có mai phục hoặc kế sách khác, từ đó lưỡng lự, chần chừ hoặc mắc bẫy. Kế này thường được sử dụng trong tình thế nguy cấp để đánh lạc hướng địch.

Thúc Thiêm bỏ không trại làm lui quân Sở: Công tử Nguyên (Tể tướng nước Sở) dẫn quân đánh Trịnh. Trịnh Văn Công cử Thúc Thiêm giữ thành. Thúc Thiêm mở toang cổng thành, dân chúng buôn bán bình thường, không có phòng bị. Quân Sở nghi ngờ có mai phục, lưỡng lự. Sau đó, nghe tin quân Tề viện trợ, Công tử Nguyên sợ bị giáp công, vội vàng rút quân.
Lưu Bang vào nhầm Bạch Đăng Thành: Khi Hán Cao Tổ Lưu Bang thân chinh dẹp loạn Cơ Tín và Mạo Đôn (Hung Nô), Mạo Đôn giả vờ yếu thế, để lộ ra quân lính ốm yếu, ngựa gầy ở vùng biên. Lưu Bang không nghe lời khuyên của Lưu Kính, tự tin dẫn quân vào Bạch Đăng Thành và bị Mạo Đôn mai phục vây chặt.

Kế § 33: Kế phản gián

Thu phục gián điệp của đối phương để họ quay ngược lại làm việc cho mình (phản gián), cung cấp thông tin sai lệch cho địch, hoặc tiết lộ bí mật của địch cho mình. Kế này đòi hỏi sự tinh tế và khả năng đấu trí cao.

Trần Bình lập mưu trừ Phạm Tăng: Hạng Vũ vây Hình Dương. Trần Bình (mưu sĩ Lưu Bang) dùng kế phản gián. Ông phao tin Chung Ly Muội phản Hạng Vũ. Sau đó, ông sắp đặt cho sứ giả của Hạng Vũ (Ngu Tử Kỳ) vào trại Hán, vô tình ‘phát hiện’ thư giả của Phạm Tăng (mưu sĩ Hạng Vũ) thông đồng với Lưu Bang. Hạng Vũ đa nghi, tức giận đuổi Phạm Tăng về quê, khiến ông bệnh mà chết.
Tống Chúa giết hại Lâm Nhân Triệu: Tống Thái Tổ muốn chinh phục Nam Đường. Lâm Nhân Triệu (tướng Nam Đường) kiên quyết chủ chiến. Tống Thái Tổ giả vờ muốn chiêu hàng Lâm Nhân Triệu, sai người vẽ chân dung Lâm, sau đó treo trong phòng và giả vờ nói với Lý Tông Thiện (em của Lý Dực, vua Nam Đường) rằng Lâm Nhân Triệu đã đồng ý quy hàng. Lý Tông Thiện tin, về báo với Lý Dực, khiến Lý Dực nghi ngờ và giết Lâm Nhân Triệu.

Kế § 34: Khổ nhục kế

Tự mình chịu đựng đau khổ, nhục nhã, hoặc gây ra thương tích cho bản thân để đánh lừa đối phương, tạo lòng tin hoặc đồng cảm, từ đó có cơ hội tiếp cận hoặc thực hiện kế hoạch bí mật. Kế này đòi hỏi sự hy sinh lớn và lòng kiên cường.

Yêu Ly đâm Khánh Kỵ dùng khổ nhục kế: Yêu Ly (dũng sĩ nước Ngô) muốn giết Khánh Kỵ (con trai Ngô Vương Liêu, đang chiêu mộ binh sĩ báo thù). Yêu Ly tự chặt tay phải, giả làm tội thần bị Ngô Vương Hạp Lư ngược đãi, được Khánh Kỵ tin tưởng. Sau đó, Yêu Ly đâm chết Khánh Kỵ.
Vương Tá chặt tay thuyết Văn Long: Vương Tá (tướng nhà Tống) muốn Lục Văn Long (con nuôi của Ngột Thuật, nhưng là con ruột của tướng Tống Lục Đăng) quay về với nhà Tống. Vương Tá tự chặt tay phải, giả làm người bị Nhạc Phi ngược đãi, được Ngột Thuật tin tưởng và trọng dụng. Sau đó, ông tiết lộ thân phận thật của Lục Văn Long và thuyết phục Lục Văn Long quay về với nhà Tống.

Kế § 35: Liên hoàn kế

Kết hợp nhiều mưu kế riêng lẻ, móc nối chúng lại thành một chuỗi hành động liên tục, tác động qua lại lẫn nhau để tạo ra hiệu ứng dây chuyền, khiến đối phương bị rối loạn, suy yếu và cuối cùng rơi vào bẫy lớn. Các kế thường bổ trợ cho nhau.

Trương Nghi đùa giỡn Sở Hoài Vương: Trương Nghi (tể tướng nước Tần) dùng liên hoàn kế để phá liên minh Tề-Sở. Ông hứa với Sở Hoài Vương sẽ dâng 600 dặm đất nếu Sở cắt đứt với Tề. Sở Vương đồng ý. Trương Nghi sau đó giả vờ ốm, trì hoãn việc giao đất, khiến Sở Vương nghi ngờ. Ông kích động nước Tề tấn công Sở, sau đó lại dùng lời lẽ khác để đánh lừa Sở Vương về số lượng đất hứa, khiến Sở Vương căm giận và cuối cùng bị Tần đánh bại.
Hitler xưng bá Châu Âu: Hitler (Đức) sử dụng một chuỗi các kế sách (tuyên bố hòa bình, tăng cường quân bị, lợi dụng mâu thuẫn Anh-Pháp, chiếm Áo, xúi giục đồng minh) để phá vỡ liên minh chống Đức, mở rộng ảnh hưởng và cuối cùng phát động chiến tranh thế giới thứ hai.
Đường Thái Tông bày mưu kén rể: Đường Thái Tông muốn gả công chúa Văn Thành cho Thổ Phiên Vương, nhưng còn nhiều nước khác cũng cầu hôn. Ông đưa ra 3 câu đố khó cho sứ thần các nước (luồn chỉ qua ngọc khúc khuỷu, nhận gốc ngọn gỗ, tìm đường về ban đêm). Lục Đông Tán (sứ thần Thổ Phiên) xuất sắc giải được, chứng tỏ trí tuệ, khiến Đường Thái Tông chấp nhận gả công chúa, củng cố quan hệ và truyền bá văn hóa.

Kế § 36: Kế chuồn

Khi lâm vào tình thế bất lợi, nguy hiểm, không thể đối phó được, chủ động hoặc bị động rút lui, thoát khỏi vòng vây, bảo toàn lực lượng để tìm cơ hội khác gây dựng lại. ‘Ba mươi sáu chước, chước chuồn là hơn’.

Không muốn chuồn Đào Chu Công mất con: Con trai thứ hai của Đào Chu Công (Phạm Lãi) phạm tội giết người ở nước Sở, bị xử tử. Đào Chu Công sai con trai thứ ba mang vàng bạc đi cứu, nhưng con trai cả nhất quyết đòi đi. Đào Chu Công biết con trai cả sẽ không nghe lời dặn (không hối lộ trực tiếp Trung Sinh - vị quan liêm khiết), mà sẽ hối lộ quý nhân khác, cuối cùng thất bại, con trai thứ hai bị giết. Câu chuyện cho thấy tầm quan trọng của việc ‘chuồn’ đúng cách.
Trương Tự Trung giả làm hiếu tử thoát hiểm: Khi quân Nhật chiếm Bắc Bình, Trương Tự Trung (sư trưởng quân đội Trung Quốc) bị kẹt lại. Ông cải trang thành người đưa tang (đầu chít khăn xô, thân choàng áo xô, tay cầm vàng hương giây tiên) để lừa lính Nhật và thoát khỏi thành. Sau đó, ông quay về hậu phương tiếp tục kháng chiến, thể hiện khả năng ‘chuồn’ để bảo toàn lực lượng.

Mục lục